Có những món gốm đẹp vì men.
Có những món gốm đẹp vì họa tiết.
Nhưng cũng có những món gốm… chỉ cần nhìn thôi đã nghe mùi đất.
Gánh đầy ký ức quê nhà,
Gàu nay yên vị cho ta nhớ đồng.
Thoạt nhìn, nó chẳng cầu kỳ. Dáng tròn, thân dày, màu nâu pha xám của đất nung. Bề mặt sần thô, lộ hạt đất như vừa bước ra từ lò lửa. Những đường khía dọc quanh thân gợi hình những tấm ván gỗ ghép lại, còn hai vòng gân nổi chạy quanh giống như đai tre buộc chặt chiếc gàu của người nông dân ngày xưa.
Nhưng điều làm chiếc gàu này khác biệt nằm ở cảm giác khi chạm vào.
Nó nặng.
Rất nặng.
Gần năm ký gốm đặc, cầm lên trĩu cả tay. Một chiếc gàu như vậy nếu dùng để múc nước thì chắc chẳng ai mang nổi qua hết một buổi đồng. Bởi vậy, nó không phải là nông cụ thật. Nó là một hình tượng của nông cụ, được nghệ nhân giữ lại trong gốm, như giữ lại một mảnh ký ức của đời sống làng quê.
Màu đất trên thân chuyển dần từ nâu xám sang đỏ cam ở đáy, giống hệt màu của ruộng sau mùa gặt, khi đất khô lại dưới nắng chiều. Lớp men phủ mỏng, đủ để giữ bề mặt nhưng không che đi sự thô ráp của đất. Nhìn vào chiếc gàu này, người ta dễ tưởng tượng ra một giếng nước bên bờ ruộng, một chiếc đòn gánh tre, và những bước chân lội bùn của người nông dân trở về khi mặt trời đã xuống thấp.
Có lẽ vì vậy mà chiếc gàu gốm này không cần phải di chuyển. Nó hợp nhất khi được đặt yên ở một góc sân, cạnh tiểu cảnh hay gốc cây, chứa đầy nước mưa hoặc vài cánh bèo nhỏ. Khi đó, nó không chỉ là một vật trang trí. Nó trở thành một ký ức bằng gốm.
Đối với Nét Gốm 119, những món gốm như thế luôn có một giá trị rất riêng. Bởi chúng không chỉ là đồ vật. Chúng mang theo hơi thở của đất, của lao động, của một thời mà nước phải gánh, ruộng phải cày, và bữa cơm quê giản dị nhưng đậm tình.
Chiếc gàu này vì thế không chỉ đứng ở góc vườn.
Nó đứng ở đâu đó… trong ký ức của rất nhiều người.
Gánh đầy ký ức quê nhà,
Gàu nay yên vị cho ta nhớ đồng.
Đứng yên trong một góc vườn.
Đứng yên cạnh một tiểu ccảnh nhỏ.
Đứng yên như một mảnh ký ức được giữ lại bằng đất nung.
Và chính sự đứng yên ấy lại làm cho hình ảnh chiếc gàu trở nên sống động. Bởi trong dáng gốm mộc mạc kia, thấp thoáng cả một đời sống nông nghiệp quen thuộc: giếng nước, bờ ruộng, đòn gánh tre, và những bước chân lội bùn trở về khi mặt trời đã xuống thấp.
Đất khi thành gốm thường mang theo ký ức của lửa.
Nhưng đôi khi, đất còn giữ lại cả ký ức của con người.
Chiếc gàu gốm này vì thế không chỉ là một vật trang trí sân vườn. Nó là một hình tượng. Một chiếc gàu đã thôi xách nước, nhưng vẫn gánh theo những mùa lúa cũ, những buổi chiều đồng xa, và mùi đất sau cơn mưa đầu hạ.
Đặt chiếc gàu ấy giữa không gian tĩnh lặng, tự nhiên thấy hai câu lục bát kia như vừa bước ra từ chính dáng gốm:
Gánh đầy ký ức quê nhà,
Gàu nay yên vị cho ta nhớ đồng.
Có lẽ vì thế mà chiếc gàu không cần phải nói gì thêm.
Chỉ cần đứng đó thôi… cũng đủ làm cho cánh đồng xưa trở về.
Nét gốm 119
Gốm đẹp vì người thương!!
